Co to, według mnie, jest sztuka

Po wspaniałych trudach studiów w Muzeum Człowieka, w Luwrze, w innych muzeach, galeriach sztuki, w pracowniach artystów stanęło przede mną to odwieczne pytanie: co to jest i po co jest sztuka? czy rozwija się i czy może być neutralna wobec życia?

Stawianie sobie tych pytań jest zawsze potrzebne, a szczególnie na początku XXI wieku, który odziedziczył poszerzony widnokrąg sztuki, niestety, wraz z anarchią kryteriów i zależnością od kapitału.

Sztuka plastyczna jest przekazem wizualnym związanym z danym czasem i przestrzenią, i jako element naszego materialnego otoczenia nie jest neutralna. Ona i otoczenie oddziałują na nas, i chociaż nie zawsze wiemy na czym to oddziaływanie polega, nie oznacza to, że to czego nie rozumiemy jest neutralne.

U źródeł naszej europejskiej sztuki jest jakże sugestywny przekaz malarski o życiu w grocie Lascaux. W starożytności od czasów powstania państw, dydaktyczna funkcja sztuki z groty Lascaux zmieniła się w funkcję narzędzia oddziaływania w celu utrzymania władzy. I tak było od piramid egipskich po łuki triumfalne imperatorów rzymskich. Pewnym wyjątkiem w ciągu rozwoju sztuki starożytnej, nawiązującym do przekazu treści poznawczych, był okres greckiej demokracji.

W średniowieczu sztuka była narzędziem władzy kościoła. Kościół przekazywał swój światopogląd za pomocą sztuki. W okresie renesansu i baroku, sztuką jako narzędziem oddziaływania, dzielą się władcy świeccy i duchowni - a ci ostatni czasem bardziej świeccy niż duchowni. W komunizmie, tak jak i w faszyzmie, sztuka była narzędziem partii, a w kapitaliźmie, jak nazwa formacji wskazuje, służy kapitałowi, sprzyjając jego rozwojowi. Każda z tych sztuk jako strefa obsługująca jest inna, bo jest zależna od innej strefy obsługiwanej i nie jest dziełem przypadku.

Czy oznacza to, że sztuka pełni rolę wyłącznie służebną?

Jeżeli dzieło plastyczne pełni rolę wyłącznie służalczą, nie jest sztuką. Sztuka to za każdym razem nowy, odkrywczy przekaz. Można więc zaryzykować określenie, że cechą główną sztuki jest odkrywczość przekazu, natomiast kryterium jej oceny to skala, wielkość odkrycia. Malarstwo grot Lascaux, Giotto, Masacio, Cezanne, Malewicz, Picasso to takie kamienie milowe w sztuce, jak Kopernik, Galileusz czy Einstein w nauce.

Na dzień dzisiejszy, to co może być dziedziną aktywności sztuki to chyba walka z zagrożeniem życia na naszej planecie, a więc walka z myśleniem przedmiotowym, fragmentarycznym i zamkniętym, myślenie możliwie całościowe, otwarte - kategoriami procesów, to również problemy społeczne, to osobiste przeżycia, jak również rozwijanie języka plastyki.

Mam nadzieję, że załączone ilustracje - rysunki i fotografie wyjaśniają wiele z problemów trudnych do wyjaśnienia słowem.